<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="pt-BR">
	<id>https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Idade_Moderna</id>
	<title>Idade Moderna - Histórico de revisão</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Idade_Moderna"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;action=history"/>
	<updated>2026-05-31T06:55:25Z</updated>
	<subtitle>Histórico de revisões para esta página neste wiki</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.5</generator>
	<entry>
		<id>https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=553&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ronaldotmartins em 22h19min de 25 de maio de 2026</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=553&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-05-25T22:19:31Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt-BR&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Edição anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Edição das 22h19min de 25 de maio de 2026&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l177&quot;&gt;Linha 177:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 177:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* ROBINS, R. H. &amp;#039;&amp;#039;Pequena história da linguística&amp;#039;&amp;#039;. Trad. Luiz Martins Monteiro de Barros. Rio de Janeiro: Ao Livro Técnico, 1983.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* ROBINS, R. H. &amp;#039;&amp;#039;Pequena história da linguística&amp;#039;&amp;#039;. Trad. Luiz Martins Monteiro de Barros. Rio de Janeiro: Ao Livro Técnico, 1983.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* SOARES BARBOSA, Jerónimo. &amp;#039;&amp;#039;Grammatica Philosophica da Língua Portugueza&amp;#039;&amp;#039; [1822]. Lisboa: Academia das Sciências, 1866.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* SOARES BARBOSA, Jerónimo. &amp;#039;&amp;#039;Grammatica Philosophica da Língua Portugueza&amp;#039;&amp;#039; [1822]. Lisboa: Academia das Sciências, 1866.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* WILKINS, John. &#039;&#039;An Essay Towards a Real Character and a Philosophical Language&#039;&#039; [1668]&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;. Ed. fac-similar&lt;/del&gt;. Menston: Scolar Press, 1968.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* WILKINS, John. &#039;&#039;An Essay Towards a Real Character and a Philosophical Language&#039;&#039; [1668]. Menston: Scolar Press, 1968.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoria:Linguística]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoria:Linguística]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoria:História da Linguística]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoria:História da Linguística]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoria:Recentes]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoria:Recentes]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ronaldotmartins</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=546&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ronaldotmartins em 22h15min de 25 de maio de 2026</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=546&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-05-25T22:15:09Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt-BR&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Edição anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Edição das 22h15min de 25 de maio de 2026&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l181&quot;&gt;Linha 181:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 181:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoria:Linguística]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoria:Linguística]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoria:História da Linguística]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoria:História da Linguística]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Categoria:Gramática Grega]]&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Categoria:Historiografia Linguística]]&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoria:Recentes]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoria:Recentes]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ronaldotmartins</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=544&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ronaldotmartins: /* Políticas linguísticas: o Diretório dos Índios e a Revolução Francesa */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=544&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-05-19T10:43:53Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;Políticas linguísticas: o Diretório dos Índios e a Revolução Francesa&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt-BR&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Edição anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Edição das 10h43min de 19 de maio de 2026&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l144&quot;&gt;Linha 144:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 144:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Em 1789, a Revolução Francesa produz um efeito paradoxal: ao mesmo tempo em que proclama os direitos universais do homem, implementa uma política de homogeneização linguística que condena as variedades regionais da França — occitano, bretão, alsaciano, basco, flamengo — como &amp;quot;patois&amp;quot; (falar rústico) e resquícios do &amp;#039;&amp;#039;Ancien Régime&amp;#039;&amp;#039;, incompatíveis com os valores republicanos. O relatório do abade Grégoire &amp;#039;&amp;#039;Sur la nécessité et les moyens d&amp;#039;anéantir les patois&amp;#039;&amp;#039; (1794) é o documento mais explícito dessa política, que levará historiadores modernos a cunhar o termo &amp;quot;glotocídio&amp;quot; para descrevê-la. Neste caso, como nos Villers-Cotterêts dois séculos antes, a língua é usada como instrumento de unificação política — mas agora sob a bandeira da igualdade revolucionária, e não do poder monárquico.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Em 1789, a Revolução Francesa produz um efeito paradoxal: ao mesmo tempo em que proclama os direitos universais do homem, implementa uma política de homogeneização linguística que condena as variedades regionais da França — occitano, bretão, alsaciano, basco, flamengo — como &amp;quot;patois&amp;quot; (falar rústico) e resquícios do &amp;#039;&amp;#039;Ancien Régime&amp;#039;&amp;#039;, incompatíveis com os valores republicanos. O relatório do abade Grégoire &amp;#039;&amp;#039;Sur la nécessité et les moyens d&amp;#039;anéantir les patois&amp;#039;&amp;#039; (1794) é o documento mais explícito dessa política, que levará historiadores modernos a cunhar o termo &amp;quot;glotocídio&amp;quot; para descrevê-la. Neste caso, como nos Villers-Cotterêts dois séculos antes, a língua é usada como instrumento de unificação política — mas agora sob a bandeira da igualdade revolucionária, e não do poder monárquico.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;= Conclusão =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;= Conclusão =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ronaldotmartins</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=543&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ronaldotmartins: /* A história das línguas e a etimologia moderna */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=543&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-05-19T10:42:16Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;A história das línguas e a etimologia moderna&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt-BR&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Edição anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Edição das 10h42min de 19 de maio de 2026&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l92&quot;&gt;Linha 92:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 92:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Turgot introduz também o conceito de &amp;#039;&amp;#039;dobrete&amp;#039;&amp;#039; — dois vocábulos de uma mesma língua que remontam a uma única forma etimológica, mas por vias distintas: uma erudita (empréstimo direto do latim) e uma popular (evolução espontânea ao longo dos séculos). Os pares &amp;#039;&amp;#039;dedo/dígito&amp;#039;&amp;#039; (&amp;lt; latim &amp;#039;&amp;#039;digitum&amp;#039;&amp;#039;), &amp;#039;&amp;#039;macho/másculo&amp;#039;&amp;#039; (&amp;lt; &amp;#039;&amp;#039;masculum&amp;#039;&amp;#039;), &amp;#039;&amp;#039;mascar/mastigar&amp;#039;&amp;#039; (&amp;lt; &amp;#039;&amp;#039;mastigare&amp;#039;&amp;#039;) e &amp;#039;&amp;#039;mancha/mácula&amp;#039;&amp;#039; (&amp;lt; &amp;#039;&amp;#039;macula&amp;#039;&amp;#039;) ilustram de forma transparente esse fenômeno no português: as formas populares sofreram reduções e transformações fonéticas que as tornaram irreconhecíveis como descendentes da forma latina, enquanto as formas eruditas foram reintroduzidas mais tarde, praticamente sem alteração.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Turgot introduz também o conceito de &amp;#039;&amp;#039;dobrete&amp;#039;&amp;#039; — dois vocábulos de uma mesma língua que remontam a uma única forma etimológica, mas por vias distintas: uma erudita (empréstimo direto do latim) e uma popular (evolução espontânea ao longo dos séculos). Os pares &amp;#039;&amp;#039;dedo/dígito&amp;#039;&amp;#039; (&amp;lt; latim &amp;#039;&amp;#039;digitum&amp;#039;&amp;#039;), &amp;#039;&amp;#039;macho/másculo&amp;#039;&amp;#039; (&amp;lt; &amp;#039;&amp;#039;masculum&amp;#039;&amp;#039;), &amp;#039;&amp;#039;mascar/mastigar&amp;#039;&amp;#039; (&amp;lt; &amp;#039;&amp;#039;mastigare&amp;#039;&amp;#039;) e &amp;#039;&amp;#039;mancha/mácula&amp;#039;&amp;#039; (&amp;lt; &amp;#039;&amp;#039;macula&amp;#039;&amp;#039;) ilustram de forma transparente esse fenômeno no português: as formas populares sofreram reduções e transformações fonéticas que as tornaram irreconhecíveis como descendentes da forma latina, enquanto as formas eruditas foram reintroduzidas mais tarde, praticamente sem alteração.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;= Inovações gramaticais: hebraico, árabe e a estrutura das línguas semíticas =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;= Inovações gramaticais: hebraico, árabe e a estrutura das línguas semíticas =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ronaldotmartins</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=542&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ronaldotmartins: /* A questão da origem da linguagem */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=542&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-05-19T10:41:28Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;A questão da origem da linguagem&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt-BR&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Edição anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Edição das 10h41min de 19 de maio de 2026&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l73&quot;&gt;Linha 73:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 73:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== A questão da origem da linguagem ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== A questão da origem da linguagem ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A questão da &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;origem das línguas&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039; é outro tema central desse período&lt;/del&gt;. A hipótese mais difundida é a da ancestralidade do hebraico: sendo o hebraico a língua em que Deus falou com Adão no Paraíso, seria ela a língua original da humanidade, da qual todas as demais derivariam. Essa hipótese monogenética é defendida por muitos humanistas e teólogos&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;, &lt;/del&gt;e leva a uma série de especulações etimológicas — algumas fantasiosas — sobre as relações entre as línguas europeias e o hebraico&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;. Mais interessante do ponto de vista científico é a proposta do humanista italiano de que o italiano descende do etrusco, que por sua vez descende do grego, que descende do hebraico — uma cadeia genealógica que, embora incorreta nos detalhes, antecipa a ideia de filiação linguística. Ainda mais significativa é a &#039;&#039;hipótese indocita&#039;&#039; de Cláudio Salmásio (1643), que observa semelhanças estruturais entre o latim, o grego, o persa e as línguas germânicas — antecipando, de forma rudimentar, o que o século XIX chamará de família indo-europeia&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A questão da origem das línguas &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;constitui um dos temas centrais da reflexão linguística entre o Renascimento e a primeira modernidade&lt;/ins&gt;. A hipótese mais difundida &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;nesse período &lt;/ins&gt;é a da ancestralidade do hebraico: sendo o hebraico a língua em que Deus falou com Adão no Paraíso, seria ela a língua original da humanidade, da qual todas as demais derivariam. Essa hipótese monogenética é defendida por muitos humanistas e teólogos e leva a uma série de especulações etimológicas — algumas fantasiosas — sobre as relações entre as línguas europeias e o hebraico.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;O século XVIII coloca com nova urgência &lt;/del&gt;a &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;questão da origem da linguagem — problema que havia sido tratado pelos pensadores anteriores principalmente em chave teológica &lt;/del&gt;(a &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;linguagem como dádiva divina&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;o &lt;/del&gt;hebraico &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;como língua original) mas &lt;/del&gt;que &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;agora &lt;/del&gt;é &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;enfrentado &lt;/del&gt;em &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;termos filosóficos &lt;/del&gt;e &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;naturalistas&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Mais interessante do ponto de vista científico é &lt;/ins&gt;a &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;proposta de Pier Francesco Giambullari &lt;/ins&gt;(&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1495–1555), segundo &lt;/ins&gt;a &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;qual o italiano descende do etrusco&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;que por sua vez descende do grego, e este do &lt;/ins&gt;hebraico &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;— uma cadeia genealógica &lt;/ins&gt;que&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;, embora incorreta nos detalhes, antecipa a ideia de filiação linguística. Ainda mais significativa &lt;/ins&gt;é &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;a hipótese indocita de Cláudio Salmásio, formulada &lt;/ins&gt;em &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1643, que observa semelhanças estruturais entre o latim, o grego, o persa &lt;/ins&gt;e &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;as línguas germânicas, antecipando de forma rudimentar aquilo que o século XIX chamará de família indo-europeia&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;A posição teológica tradicional, representada no &lt;/del&gt;século XVIII &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;pelo pastor alemão Johann Peter Süssmilch em seu &#039;&#039;Versuch eines Beweises, daß die erste Sprache ihren Ursprung nicht vom Menschen, sondern allein vom Schöpfer erhalten habe&#039;&#039; (1754), argumenta que &lt;/del&gt;a &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;complexidade e a regularidade &lt;/del&gt;da linguagem &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;são provas de sua origem divina: nenhuma criatura humana seria capaz de inventá-la. Curiosamente, Jean-Jacques Rousseau (1712–1778) compartilha, por razões opostas, a ideia de &lt;/del&gt;que os &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;seres humanos não poderiam ter inventado &lt;/del&gt;a linguagem &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;por si mesmos — não porque ela seja &lt;/del&gt;divina, mas &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;porque ela pressupõe precisamente aquilo &lt;/del&gt;que &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;pretende estabelecer: para combinar os sons com os significados de forma convencional, os homens já precisariam dispor de alguma forma de linguagem&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;O &lt;/ins&gt;século XVIII &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;recoloca com nova urgência &lt;/ins&gt;a &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;questão da origem &lt;/ins&gt;da linguagem &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;— problema &lt;/ins&gt;que os &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;pensadores anteriores haviam tratado sobretudo em chave teológica, concebendo &lt;/ins&gt;a linguagem &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;como dádiva &lt;/ins&gt;divina &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;e o hebraico como língua original da humanidade&lt;/ins&gt;, mas que &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;passa agora a ser enfrentado em termos filosóficos e naturalistas&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;resposta mais influente ao problema vem de Étienne Bonnot de Condillac (1715–1780)&lt;/del&gt;, que em &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;seu &#039;&#039;Essai sur l&#039;origine des connaissances humaines&#039;&#039; (1746) propõe uma genealogia naturalista da linguagem: partindo de uma &#039;&#039;linguagem de ação&#039;&#039; (gestos&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;expressões faciais&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;gritos involuntários&lt;/del&gt;), &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;os seres humanos teriam progressivamente desenvolvido &#039;&#039;gritos articulados&#039;&#039; associados &lt;/del&gt;a &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;emoções específicas, &lt;/del&gt;e &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;depois chegado à &#039;&#039;&lt;/del&gt;linguagem &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;articulada&#039;&#039; propriamente dita. Trata&lt;/del&gt;-&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;se de uma visão evolucionista avant &lt;/del&gt;la &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;lettre, que funda a reflexão sobre a linguagem não em Deus nem na razão pura, mas na experiência sensível e na interação social&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;posição teológica tradicional é representada, no século XVIII, pelo pastor alemão Johann Peter Süssmilch&lt;/ins&gt;, que&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;, &lt;/ins&gt;em &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Versuch eines Beweises&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;daß die erste Sprache ihren Ursprung nicht vom Menschen&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;sondern allein vom Schöpfer erhalten habe (1754&lt;/ins&gt;), &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;argumenta que &lt;/ins&gt;a &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;complexidade &lt;/ins&gt;e &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;a regularidade da &lt;/ins&gt;linguagem &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;constituem provas de sua origem divina: nenhuma criatura humana seria capaz de inventá&lt;/ins&gt;-la.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;obra &lt;/del&gt;que &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;vence &lt;/del&gt;o prêmio da Academia Prussiana de 1769 sobre a &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;questão da &lt;/del&gt;origem da linguagem &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;é o &#039;&#039;&lt;/del&gt;Abhandlung über den Ursprung der Sprache&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039; &lt;/del&gt;(1772) de Johann Gottfried Herder (1744–1803). &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Contra &lt;/del&gt;Süssmilch &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;(que defende a &lt;/del&gt;origem divina&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;) e contra &lt;/del&gt;Condillac &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;(&lt;/del&gt;cujo evolucionismo Herder considera &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;demasiado &lt;/del&gt;mecanicista&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;)&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Herder argumenta &lt;/del&gt;que a linguagem é uma criação especificamente humana, produto da &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;Besonnenheit&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039; &lt;/del&gt;— &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;a &lt;/del&gt;capacidade de reflexão, de distanciamento do imediato, de distinguir e nomear — que diferencia &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;o homem &lt;/del&gt;dos animais. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;A &lt;/del&gt;comunicação animal&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;, para Herder, &lt;/del&gt;é &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;puramente &lt;/del&gt;instintiva e determinada &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;biologicamente; &lt;/del&gt;a linguagem humana&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;, ao contrário, &lt;/del&gt;é histórica, cultural e criativa. Mais do que instrumento do pensamento, a linguagem &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;é, para Herder, &lt;/del&gt;o próprio medium em que o pensamento se &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;constitui — &lt;/del&gt;ideia que exercerá &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;enorme &lt;/del&gt;influência sobre o Romantismo alemão e sobre os estudos &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;da linguagem &lt;/del&gt;do século XIX, especialmente em Wilhelm von Humboldt.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Curiosamente, Jean-Jacques Rousseau (1712–1778) compartilha, por razões opostas, a ideia de que os seres humanos não poderiam ter inventado a linguagem por si mesmos — não porque ela seja divina, mas porque ela pressupõe precisamente aquilo que pretende estabelecer: para combinar sons e significados de forma convencional, os homens já precisariam dispor de alguma forma de linguagem.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;resposta naturalista mais influente ao problema surge com Étienne Bonnot de Condillac (1715–1780), que, em Essai sur l&#039;origine des connaissances humaines (1746), propõe uma genealogia da linguagem baseada na experiência sensível e na interação social. Partindo de uma “linguagem de ação” — composta de gestos, expressões faciais e gritos involuntários —, os seres humanos teriam desenvolvido progressivamente sons articulados associados a emoções específicas, chegando, por fim, à linguagem articulada propriamente dita. Trata-se de uma visão evolucionista avant la lettre, &lt;/ins&gt;que &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;desloca a explicação da linguagem do domínio da teologia e da razão pura para o da experiência e da sociabilidade.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;A discussão alcança novo patamar com &lt;/ins&gt;o prêmio da Academia Prussiana de 1769 sobre a origem da linguagem&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;, vencido pela obra &lt;/ins&gt;Abhandlung über den Ursprung der Sprache (1772)&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;, &lt;/ins&gt;de Johann Gottfried Herder (1744–1803). &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Em oposição tanto a &lt;/ins&gt;Süssmilch&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;, defensor da &lt;/ins&gt;origem divina&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;, quanto a &lt;/ins&gt;Condillac&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;, &lt;/ins&gt;cujo evolucionismo Herder considera &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;excessivamente &lt;/ins&gt;mecanicista, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;o filósofo sustenta &lt;/ins&gt;que a linguagem é uma criação especificamente humana, produto da Besonnenheit — capacidade de reflexão, de distanciamento do imediato, de distinguir e nomear — que diferencia &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;os homens &lt;/ins&gt;dos animais. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Para Herder, a &lt;/ins&gt;comunicação animal é instintiva e &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;biologicamente &lt;/ins&gt;determinada&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;, ao passo que &lt;/ins&gt;a linguagem humana é histórica, cultural e criativa. Mais do que instrumento do pensamento, a linguagem &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;constitui &lt;/ins&gt;o próprio medium em que o pensamento se &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;forma, &lt;/ins&gt;ideia que exercerá &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;forte &lt;/ins&gt;influência sobre o Romantismo alemão e sobre os estudos &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;linguísticos &lt;/ins&gt;do século XIX, especialmente em Wilhelm von Humboldt.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== A história das línguas e a etimologia moderna ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== A história das línguas e a etimologia moderna ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ronaldotmartins</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=541&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ronaldotmartins em 01h02min de 19 de maio de 2026</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=541&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-05-19T01:02:53Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt-BR&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Edição anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Edição das 01h02min de 19 de maio de 2026&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l72&quot;&gt;Linha 72:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 72:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Uma das primeiras tentativas sistemáticas de descrever a diversidade linguística do mundo é o &amp;#039;&amp;#039;Mithridates&amp;#039;&amp;#039; de Conrad Gesner (1555), que reúne dados de diversas línguas organizados em torno de uma estrutura comum — o texto do Pai-Nosso em cada língua. Essa estratégia comparativa será retomada e ampliada em trabalhos posteriores e constitui um antecedente importante da linguística comparada do século XIX.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Uma das primeiras tentativas sistemáticas de descrever a diversidade linguística do mundo é o &amp;#039;&amp;#039;Mithridates&amp;#039;&amp;#039; de Conrad Gesner (1555), que reúne dados de diversas línguas organizados em torno de uma estrutura comum — o texto do Pai-Nosso em cada língua. Essa estratégia comparativa será retomada e ampliada em trabalhos posteriores e constitui um antecedente importante da linguística comparada do século XIX.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;== A questão da origem da linguagem ==&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A questão da &amp;#039;&amp;#039;origem das línguas&amp;#039;&amp;#039; é outro tema central desse período. A hipótese mais difundida é a da ancestralidade do hebraico: sendo o hebraico a língua em que Deus falou com Adão no Paraíso, seria ela a língua original da humanidade, da qual todas as demais derivariam. Essa hipótese monogenética é defendida por muitos humanistas e teólogos, e leva a uma série de especulações etimológicas — algumas fantasiosas — sobre as relações entre as línguas europeias e o hebraico. Mais interessante do ponto de vista científico é a proposta do humanista italiano de que o italiano descende do etrusco, que por sua vez descende do grego, que descende do hebraico — uma cadeia genealógica que, embora incorreta nos detalhes, antecipa a ideia de filiação linguística. Ainda mais significativa é a &amp;#039;&amp;#039;hipótese indocita&amp;#039;&amp;#039; de Cláudio Salmásio (1643), que observa semelhanças estruturais entre o latim, o grego, o persa e as línguas germânicas — antecipando, de forma rudimentar, o que o século XIX chamará de família indo-europeia.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A questão da &amp;#039;&amp;#039;origem das línguas&amp;#039;&amp;#039; é outro tema central desse período. A hipótese mais difundida é a da ancestralidade do hebraico: sendo o hebraico a língua em que Deus falou com Adão no Paraíso, seria ela a língua original da humanidade, da qual todas as demais derivariam. Essa hipótese monogenética é defendida por muitos humanistas e teólogos, e leva a uma série de especulações etimológicas — algumas fantasiosas — sobre as relações entre as línguas europeias e o hebraico. Mais interessante do ponto de vista científico é a proposta do humanista italiano de que o italiano descende do etrusco, que por sua vez descende do grego, que descende do hebraico — uma cadeia genealógica que, embora incorreta nos detalhes, antecipa a ideia de filiação linguística. Ainda mais significativa é a &amp;#039;&amp;#039;hipótese indocita&amp;#039;&amp;#039; de Cláudio Salmásio (1643), que observa semelhanças estruturais entre o latim, o grego, o persa e as línguas germânicas — antecipando, de forma rudimentar, o que o século XIX chamará de família indo-europeia.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;O século XVIII coloca com nova urgência a questão da origem da linguagem — problema que havia sido tratado pelos pensadores anteriores principalmente em chave teológica (a linguagem como dádiva divina, o hebraico como língua original) mas que agora é enfrentado em termos filosóficos e naturalistas.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;A posição teológica tradicional, representada no século XVIII pelo pastor alemão Johann Peter Süssmilch em seu &#039;&#039;Versuch eines Beweises, daß die erste Sprache ihren Ursprung nicht vom Menschen, sondern allein vom Schöpfer erhalten habe&#039;&#039; (1754), argumenta que a complexidade e a regularidade da linguagem são provas de sua origem divina: nenhuma criatura humana seria capaz de inventá-la. Curiosamente, Jean-Jacques Rousseau (1712–1778) compartilha, por razões opostas, a ideia de que os seres humanos não poderiam ter inventado a linguagem por si mesmos — não porque ela seja divina, mas porque ela pressupõe precisamente aquilo que pretende estabelecer: para combinar os sons com os significados de forma convencional, os homens já precisariam dispor de alguma forma de linguagem.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;A resposta mais influente ao problema vem de Étienne Bonnot de Condillac (1715–1780), que em seu &#039;&#039;Essai sur l&#039;origine des connaissances humaines&#039;&#039; (1746) propõe uma genealogia naturalista da linguagem: partindo de uma &#039;&#039;linguagem de ação&#039;&#039; (gestos, expressões faciais, gritos involuntários), os seres humanos teriam progressivamente desenvolvido &#039;&#039;gritos articulados&#039;&#039; associados a emoções específicas, e depois chegado à &#039;&#039;linguagem articulada&#039;&#039; propriamente dita. Trata-se de uma visão evolucionista avant la lettre, que funda a reflexão sobre a linguagem não em Deus nem na razão pura, mas na experiência sensível e na interação social.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;A obra que vence o prêmio da Academia Prussiana de 1769 sobre a questão da origem da linguagem é o &#039;&#039;Abhandlung über den Ursprung der Sprache&#039;&#039; (1772) de Johann Gottfried Herder (1744–1803). Contra Süssmilch (que defende a origem divina) e contra Condillac (cujo evolucionismo Herder considera demasiado mecanicista), Herder argumenta que a linguagem é uma criação especificamente humana, produto da &#039;&#039;Besonnenheit&#039;&#039; — a capacidade de reflexão, de distanciamento do imediato, de distinguir e nomear — que diferencia o homem dos animais. A comunicação animal, para Herder, é puramente instintiva e determinada biologicamente; a linguagem humana, ao contrário, é histórica, cultural e criativa. Mais do que instrumento do pensamento, a linguagem é, para Herder, o próprio medium em que o pensamento se constitui — ideia que exercerá enorme influência sobre o Romantismo alemão e sobre os estudos da linguagem do século XIX, especialmente em Wilhelm von Humboldt.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;== A história das línguas e a etimologia moderna ==&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Paralelamente ao debate sobre a origem da linguagem, o século XVIII assiste ao desenvolvimento de uma visão científica da mudança linguística — em contraste com o &quot;pessimismo linguístico&quot; que via na mudança inevitável das línguas apenas decadência e corrupção. O economista e enciclopedista francês Anne-Robert Jacques Turgot (1727–1781) faz contribuições importantes à etimologia em seus artigos para a &#039;&#039;Encyclopédie&#039;&#039;, introduzindo a distinção fundamental entre &#039;&#039;empréstimo&#039;&#039; (a palavra que entra numa língua por contato com outra) e &#039;&#039;herança&#039;&#039; (a palavra que continua, de forma mais ou menos transformada, na descendente de uma língua anterior). Essa distinção é fundamental para a linguística histórica: duas palavras que parecem semelhantes em duas línguas podem ser cognatas (herdadas de um ancestral comum), empréstimos (uma tomada da outra ou ambas tomadas de uma terceira) ou apenas semelhantes por coincidência.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Turgot introduz também o conceito de &#039;&#039;dobrete&#039;&#039; — dois vocábulos de uma mesma língua que remontam a uma única forma etimológica, mas por vias distintas: uma erudita (empréstimo direto do latim) e uma popular (evolução espontânea ao longo dos séculos). Os pares &#039;&#039;dedo/dígito&#039;&#039; (&amp;lt; latim &#039;&#039;digitum&#039;&#039;), &#039;&#039;macho/másculo&#039;&#039; (&amp;lt; &#039;&#039;masculum&#039;&#039;), &#039;&#039;mascar/mastigar&#039;&#039; (&amp;lt; &#039;&#039;mastigare&#039;&#039;) e &#039;&#039;mancha/mácula&#039;&#039; (&amp;lt; &#039;&#039;macula&#039;&#039;) ilustram de forma transparente esse fenômeno no português: as formas populares sofreram reduções e transformações fonéticas que as tornaram irreconhecíveis como descendentes da forma latina, enquanto as formas eruditas foram reintroduzidas mais tarde, praticamente sem alteração.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;= Inovações gramaticais: hebraico, árabe e a estrutura das línguas semíticas =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;= Inovações gramaticais: hebraico, árabe e a estrutura das línguas semíticas =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l126&quot;&gt;Linha 126:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 143:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Em 1789, a Revolução Francesa produz um efeito paradoxal: ao mesmo tempo em que proclama os direitos universais do homem, implementa uma política de homogeneização linguística que condena as variedades regionais da França — occitano, bretão, alsaciano, basco, flamengo — como &amp;quot;patois&amp;quot; (falar rústico) e resquícios do &amp;#039;&amp;#039;Ancien Régime&amp;#039;&amp;#039;, incompatíveis com os valores republicanos. O relatório do abade Grégoire &amp;#039;&amp;#039;Sur la nécessité et les moyens d&amp;#039;anéantir les patois&amp;#039;&amp;#039; (1794) é o documento mais explícito dessa política, que levará historiadores modernos a cunhar o termo &amp;quot;glotocídio&amp;quot; para descrevê-la. Neste caso, como nos Villers-Cotterêts dois séculos antes, a língua é usada como instrumento de unificação política — mas agora sob a bandeira da igualdade revolucionária, e não do poder monárquico.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Em 1789, a Revolução Francesa produz um efeito paradoxal: ao mesmo tempo em que proclama os direitos universais do homem, implementa uma política de homogeneização linguística que condena as variedades regionais da França — occitano, bretão, alsaciano, basco, flamengo — como &amp;quot;patois&amp;quot; (falar rústico) e resquícios do &amp;#039;&amp;#039;Ancien Régime&amp;#039;&amp;#039;, incompatíveis com os valores republicanos. O relatório do abade Grégoire &amp;#039;&amp;#039;Sur la nécessité et les moyens d&amp;#039;anéantir les patois&amp;#039;&amp;#039; (1794) é o documento mais explícito dessa política, que levará historiadores modernos a cunhar o termo &amp;quot;glotocídio&amp;quot; para descrevê-la. Neste caso, como nos Villers-Cotterêts dois séculos antes, a língua é usada como instrumento de unificação política — mas agora sob a bandeira da igualdade revolucionária, e não do poder monárquico.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;= A questão da origem da linguagem no século XVIII =&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;O século XVIII coloca com nova urgência a questão da origem da linguagem — problema que havia sido tratado pelos pensadores anteriores principalmente em chave teológica (a linguagem como dádiva divina, o hebraico como língua original) mas que agora é enfrentado em termos filosóficos e naturalistas.&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;A posição teológica tradicional, representada no século XVIII pelo pastor alemão Johann Peter Süssmilch em seu &#039;&#039;Versuch eines Beweises, daß die erste Sprache ihren Ursprung nicht vom Menschen, sondern allein vom Schöpfer erhalten habe&#039;&#039; (1754), argumenta que a complexidade e a regularidade da linguagem são provas de sua origem divina: nenhuma criatura humana seria capaz de inventá-la. Curiosamente, Jean-Jacques Rousseau (1712–1778) compartilha, por razões opostas, a ideia de que os seres humanos não poderiam ter inventado a linguagem por si mesmos — não porque ela seja divina, mas porque ela pressupõe precisamente aquilo que pretende estabelecer: para combinar os sons com os significados de forma convencional, os homens já precisariam dispor de alguma forma de linguagem.&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;A resposta mais influente ao problema vem de Étienne Bonnot de Condillac (1715–1780), que em seu &#039;&#039;Essai sur l&#039;origine des connaissances humaines&#039;&#039; (1746) propõe uma genealogia naturalista da linguagem: partindo de uma &#039;&#039;linguagem de ação&#039;&#039; (gestos, expressões faciais, gritos involuntários), os seres humanos teriam progressivamente desenvolvido &#039;&#039;gritos articulados&#039;&#039; associados a emoções específicas, e depois chegado à &#039;&#039;linguagem articulada&#039;&#039; propriamente dita. Trata-se de uma visão evolucionista avant la lettre, que funda a reflexão sobre a linguagem não em Deus nem na razão pura, mas na experiência sensível e na interação social.&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;A obra que vence o prêmio da Academia Prussiana de 1769 sobre a questão da origem da linguagem é o &#039;&#039;Abhandlung über den Ursprung der Sprache&#039;&#039; (1772) de Johann Gottfried Herder (1744–1803). Contra Süssmilch (que defende a origem divina) e contra Condillac (cujo evolucionismo Herder considera demasiado mecanicista), Herder argumenta que a linguagem é uma criação especificamente humana, produto da &#039;&#039;Besonnenheit&#039;&#039; — a capacidade de reflexão, de distanciamento do imediato, de distinguir e nomear — que diferencia o homem dos animais. A comunicação animal, para Herder, é puramente instintiva e determinada biologicamente; a linguagem humana, ao contrário, é histórica, cultural e criativa. Mais do que instrumento do pensamento, a linguagem é, para Herder, o próprio medium em que o pensamento se constitui — ideia que exercerá enorme influência sobre o Romantismo alemão e sobre os estudos da linguagem do século XIX, especialmente em Wilhelm von Humboldt.&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;= A história das línguas e a etimologia moderna =&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Paralelamente ao debate sobre a origem da linguagem, o século XVIII assiste ao desenvolvimento de uma visão científica da mudança linguística — em contraste com o &quot;pessimismo linguístico&quot; que via na mudança inevitável das línguas apenas decadência e corrupção. O economista e enciclopedista francês Anne-Robert Jacques Turgot (1727–1781) faz contribuições importantes à etimologia em seus artigos para a &#039;&#039;Encyclopédie&#039;&#039;, introduzindo a distinção fundamental entre &#039;&#039;empréstimo&#039;&#039; (a palavra que entra numa língua por contato com outra) e &#039;&#039;herança&#039;&#039; (a palavra que continua, de forma mais ou menos transformada, na descendente de uma língua anterior). Essa distinção é fundamental para a linguística histórica: duas palavras que parecem semelhantes em duas línguas podem ser cognatas (herdadas de um ancestral comum), empréstimos (uma tomada da outra ou ambas tomadas de uma terceira) ou apenas semelhantes por coincidência.&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Turgot introduz também o conceito de &#039;&#039;dobrete&#039;&#039; — dois vocábulos de uma mesma língua que remontam a uma única forma etimológica, mas por vias distintas: uma erudita (empréstimo direto do latim) e uma popular (evolução espontânea ao longo dos séculos). Os pares &#039;&#039;dedo/dígito&#039;&#039; (&amp;lt; latim &#039;&#039;digitum&#039;&#039;), &#039;&#039;macho/másculo&#039;&#039; (&amp;lt; &#039;&#039;masculum&#039;&#039;), &#039;&#039;mascar/mastigar&#039;&#039; (&amp;lt; &#039;&#039;mastigare&#039;&#039;) e &#039;&#039;mancha/mácula&#039;&#039; (&amp;lt; &#039;&#039;macula&#039;&#039;) ilustram de forma transparente esse fenômeno no português: as formas populares sofreram reduções e transformações fonéticas que as tornaram irreconhecíveis como descendentes da forma latina, enquanto as formas eruditas foram reintroduzidas mais tarde, praticamente sem alteração.&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;= Conclusão =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;= Conclusão =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ronaldotmartins</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=540&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ronaldotmartins: /* Diversidade linguística: Babel, Pentecostes e as línguas do mundo */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=540&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-05-19T00:59:54Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;Diversidade linguística: Babel, Pentecostes e as línguas do mundo&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt-BR&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Edição anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Edição das 00h59min de 19 de maio de 2026&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l63&quot;&gt;Linha 63:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 63:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A Companhia de Jesus, fundada por Inácio de Loyola em 1540 e que se torna o principal braço intelectual da Contrarreforma, desenvolve um sistema pedagógico rigoroso codificado na &amp;#039;&amp;#039;Ratio Studiorum&amp;#039;&amp;#039; (publicada definitivamente em 1599). O ensino jesuítico coloca a retórica e o latim clássico no centro do currículo, formando gerações de intelectuais em toda a Europa e nas colônias americanas e asiáticas. No campo específico da retórica, destaca-se o manual &amp;#039;&amp;#039;De Arte Rhetorica&amp;#039;&amp;#039; (1562) do jesuíta português Cipriano Soares, obra amplamente adotada nos colégios da Companhia e que representa uma síntese da retórica clássica (Aristóteles, Cícero, Quintiliano) adaptada às necessidades pedagógicas e pastorais do século XVI.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A Companhia de Jesus, fundada por Inácio de Loyola em 1540 e que se torna o principal braço intelectual da Contrarreforma, desenvolve um sistema pedagógico rigoroso codificado na &amp;#039;&amp;#039;Ratio Studiorum&amp;#039;&amp;#039; (publicada definitivamente em 1599). O ensino jesuítico coloca a retórica e o latim clássico no centro do currículo, formando gerações de intelectuais em toda a Europa e nas colônias americanas e asiáticas. No campo específico da retórica, destaca-se o manual &amp;#039;&amp;#039;De Arte Rhetorica&amp;#039;&amp;#039; (1562) do jesuíta português Cipriano Soares, obra amplamente adotada nos colégios da Companhia e que representa uma síntese da retórica clássica (Aristóteles, Cícero, Quintiliano) adaptada às necessidades pedagógicas e pastorais do século XVI.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;= Diversidade linguística: Babel, Pentecostes e as línguas do mundo =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;= Variação e mudança linguística =&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;=&lt;/ins&gt;= Diversidade linguística: Babel, Pentecostes e as línguas do mundo &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;=&lt;/ins&gt;=&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;O período renascentista é também o período das grandes navegações e das explorações geográficas, que colocam os europeus em contato com línguas radicalmente diferentes das que conheciam — línguas ameríndias, línguas africanas, línguas do Extremo Oriente. Esse contato com a diversidade linguística tem um impacto profundo sobre a reflexão teórica a respeito da natureza e da origem das línguas.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;O período renascentista é também o período das grandes navegações e das explorações geográficas, que colocam os europeus em contato com línguas radicalmente diferentes das que conheciam — línguas ameríndias, línguas africanas, línguas do Extremo Oriente. Esse contato com a diversidade linguística tem um impacto profundo sobre a reflexão teórica a respeito da natureza e da origem das línguas.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ronaldotmartins</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=539&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ronaldotmartins: /* Retórica */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=539&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-05-19T00:59:26Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;Retórica&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt-BR&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Edição anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Edição das 00h59min de 19 de maio de 2026&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l45&quot;&gt;Linha 45:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 45:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A gramatização dos vernáculos produz efeitos que vão muito além da mera descrição linguística. Em primeiro lugar, implica &amp;#039;&amp;#039;padronização&amp;#039;&amp;#039;: ao fixar uma norma escrita, a gramática simplifica a complexidade e a diversidade das variedades reais da língua, eliminando ou marginalizando variantes. Em segundo lugar, implica &amp;#039;&amp;#039;normatização&amp;#039;&amp;#039;: a variedade escolhida como modelo tende a ser a das classes dominantes — a variedade da corte, da nobreza, da literatura consagrada —, o que confere prestígio a certos usos e estigmatiza outros. Em terceiro lugar, implica &amp;#039;&amp;#039;artificialização&amp;#039;&amp;#039;: as gramáticas renascentistas frequentemente &amp;quot;enriquecem&amp;quot; os vernáculos por meio da relatinização, isto é, da introdução de empréstimos lexicais e sintáticos diretamente do latim, sob o argumento de que isso &amp;quot;enobrece&amp;quot; a língua vulgar. Finalmente, implica &amp;#039;&amp;#039;oficialização&amp;#039;&amp;#039;, com todas as implicações de competição e imperialismo linguístico que isso acarreta — tanto em relação ao latim quanto em relação a outras línguas vernáculas.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A gramatização dos vernáculos produz efeitos que vão muito além da mera descrição linguística. Em primeiro lugar, implica &amp;#039;&amp;#039;padronização&amp;#039;&amp;#039;: ao fixar uma norma escrita, a gramática simplifica a complexidade e a diversidade das variedades reais da língua, eliminando ou marginalizando variantes. Em segundo lugar, implica &amp;#039;&amp;#039;normatização&amp;#039;&amp;#039;: a variedade escolhida como modelo tende a ser a das classes dominantes — a variedade da corte, da nobreza, da literatura consagrada —, o que confere prestígio a certos usos e estigmatiza outros. Em terceiro lugar, implica &amp;#039;&amp;#039;artificialização&amp;#039;&amp;#039;: as gramáticas renascentistas frequentemente &amp;quot;enriquecem&amp;quot; os vernáculos por meio da relatinização, isto é, da introdução de empréstimos lexicais e sintáticos diretamente do latim, sob o argumento de que isso &amp;quot;enobrece&amp;quot; a língua vulgar. Finalmente, implica &amp;#039;&amp;#039;oficialização&amp;#039;&amp;#039;, com todas as implicações de competição e imperialismo linguístico que isso acarreta — tanto em relação ao latim quanto em relação a outras línguas vernáculas.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;= Retórica =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;= Retórica &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;e Ensino &lt;/ins&gt;=&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Petrus Ramus e a reforma do trivium ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Petrus Ramus e a reforma do trivium ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ronaldotmartins</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=538&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ronaldotmartins: /* A reação católica: retórica barroca e a Companhia de Jesus */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=538&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-05-19T00:59:16Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;A reação católica: retórica barroca e a Companhia de Jesus&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt-BR&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Edição anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Edição das 00h59min de 19 de maio de 2026&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l54&quot;&gt;Linha 54:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 54:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;No campo da gramática, o trabalho de Ramus também é inovador: ele é um dos primeiros gramáticos a atentar sistematicamente para a distinção entre a representação gráfica e os sons da língua. Sua análise da ortografia do latim e do francês o leva a observar que certas letras acumulam funções distintas: assim, a letra &amp;#039;&amp;#039;v&amp;#039;&amp;#039; servia tanto para representar a vogal [u] quanto a consoante [v], e a letra &amp;#039;&amp;#039;i&amp;#039;&amp;#039; tanto para a vogal [i] quanto para a semivogal/consoante [j]. Ramus propõe a distinção gráfica sistemática entre essas funções, introduzindo o uso moderno do &amp;#039;&amp;#039;j&amp;#039;&amp;#039; (para o som consonantal, como em &amp;#039;&amp;#039;jam&amp;#039;&amp;#039; em vez de &amp;#039;&amp;#039;iam&amp;#039;&amp;#039;) e do &amp;#039;&amp;#039;v&amp;#039;&amp;#039; (para a consoante, como em &amp;#039;&amp;#039;vinum&amp;#039;&amp;#039; em vez de &amp;#039;&amp;#039;uinum&amp;#039;&amp;#039;). Trata-se de uma contribuição duradoura à tradição gráfica das línguas europeias.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;No campo da gramática, o trabalho de Ramus também é inovador: ele é um dos primeiros gramáticos a atentar sistematicamente para a distinção entre a representação gráfica e os sons da língua. Sua análise da ortografia do latim e do francês o leva a observar que certas letras acumulam funções distintas: assim, a letra &amp;#039;&amp;#039;v&amp;#039;&amp;#039; servia tanto para representar a vogal [u] quanto a consoante [v], e a letra &amp;#039;&amp;#039;i&amp;#039;&amp;#039; tanto para a vogal [i] quanto para a semivogal/consoante [j]. Ramus propõe a distinção gráfica sistemática entre essas funções, introduzindo o uso moderno do &amp;#039;&amp;#039;j&amp;#039;&amp;#039; (para o som consonantal, como em &amp;#039;&amp;#039;jam&amp;#039;&amp;#039; em vez de &amp;#039;&amp;#039;iam&amp;#039;&amp;#039;) e do &amp;#039;&amp;#039;v&amp;#039;&amp;#039; (para a consoante, como em &amp;#039;&amp;#039;vinum&amp;#039;&amp;#039; em vez de &amp;#039;&amp;#039;uinum&amp;#039;&amp;#039;). Trata-se de uma contribuição duradoura à tradição gráfica das línguas europeias.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;= A reação católica: retórica barroca e a Companhia de Jesus =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;=&lt;/ins&gt;= A reação católica: retórica barroca e a Companhia de Jesus &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;=&lt;/ins&gt;=&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A Reforma Protestante provoca, no interior da Igreja Católica, uma profunda reação que ficou conhecida como Contrarreforma ou Reforma Católica, cujo marco institucional é o Concílio de Trento (1545–1563). Do ponto de vista dos estudos da linguagem e da retórica, a reação católica tem consequências notáveis.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A Reforma Protestante provoca, no interior da Igreja Católica, uma profunda reação que ficou conhecida como Contrarreforma ou Reforma Católica, cujo marco institucional é o Concílio de Trento (1545–1563). Do ponto de vista dos estudos da linguagem e da retórica, a reação católica tem consequências notáveis.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ronaldotmartins</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=537&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ronaldotmartins: /* Petrus Ramus e a reforma do trivium */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://letrasmais.net.br/letropedia/index.php?title=Idade_Moderna&amp;diff=537&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-05-19T00:59:04Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;Petrus Ramus e a reforma do trivium&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;pt-BR&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Edição anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Edição das 00h59min de 19 de maio de 2026&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l45&quot;&gt;Linha 45:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Linha 45:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A gramatização dos vernáculos produz efeitos que vão muito além da mera descrição linguística. Em primeiro lugar, implica &amp;#039;&amp;#039;padronização&amp;#039;&amp;#039;: ao fixar uma norma escrita, a gramática simplifica a complexidade e a diversidade das variedades reais da língua, eliminando ou marginalizando variantes. Em segundo lugar, implica &amp;#039;&amp;#039;normatização&amp;#039;&amp;#039;: a variedade escolhida como modelo tende a ser a das classes dominantes — a variedade da corte, da nobreza, da literatura consagrada —, o que confere prestígio a certos usos e estigmatiza outros. Em terceiro lugar, implica &amp;#039;&amp;#039;artificialização&amp;#039;&amp;#039;: as gramáticas renascentistas frequentemente &amp;quot;enriquecem&amp;quot; os vernáculos por meio da relatinização, isto é, da introdução de empréstimos lexicais e sintáticos diretamente do latim, sob o argumento de que isso &amp;quot;enobrece&amp;quot; a língua vulgar. Finalmente, implica &amp;#039;&amp;#039;oficialização&amp;#039;&amp;#039;, com todas as implicações de competição e imperialismo linguístico que isso acarreta — tanto em relação ao latim quanto em relação a outras línguas vernáculas.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;A gramatização dos vernáculos produz efeitos que vão muito além da mera descrição linguística. Em primeiro lugar, implica &amp;#039;&amp;#039;padronização&amp;#039;&amp;#039;: ao fixar uma norma escrita, a gramática simplifica a complexidade e a diversidade das variedades reais da língua, eliminando ou marginalizando variantes. Em segundo lugar, implica &amp;#039;&amp;#039;normatização&amp;#039;&amp;#039;: a variedade escolhida como modelo tende a ser a das classes dominantes — a variedade da corte, da nobreza, da literatura consagrada —, o que confere prestígio a certos usos e estigmatiza outros. Em terceiro lugar, implica &amp;#039;&amp;#039;artificialização&amp;#039;&amp;#039;: as gramáticas renascentistas frequentemente &amp;quot;enriquecem&amp;quot; os vernáculos por meio da relatinização, isto é, da introdução de empréstimos lexicais e sintáticos diretamente do latim, sob o argumento de que isso &amp;quot;enobrece&amp;quot; a língua vulgar. Finalmente, implica &amp;#039;&amp;#039;oficialização&amp;#039;&amp;#039;, com todas as implicações de competição e imperialismo linguístico que isso acarreta — tanto em relação ao latim quanto em relação a outras línguas vernáculas.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;= Petrus Ramus e a reforma do trivium =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;= Retórica =&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;=&lt;/ins&gt;= Petrus Ramus e a reforma do trivium &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;=&lt;/ins&gt;=&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Uma das figuras intelectuais mais influentes do século XVI no que diz respeito à teoria da linguagem e ao ensino das disciplinas do &amp;#039;&amp;#039;trivium&amp;#039;&amp;#039; (gramática, retórica, dialética) é Pierre de la Ramée, conhecido pelo nome latinizado de Petrus Ramus (1515–1572). Protestante huguenote, Ramus é massacrado na Noite de São Bartolomeu, mas sua influência pedagógica perdurou por mais de um século, especialmente nas universidades protestantes da Europa e nas colônias americanas.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Uma das figuras intelectuais mais influentes do século XVI no que diz respeito à teoria da linguagem e ao ensino das disciplinas do &amp;#039;&amp;#039;trivium&amp;#039;&amp;#039; (gramática, retórica, dialética) é Pierre de la Ramée, conhecido pelo nome latinizado de Petrus Ramus (1515–1572). Protestante huguenote, Ramus é massacrado na Noite de São Bartolomeu, mas sua influência pedagógica perdurou por mais de um século, especialmente nas universidades protestantes da Europa e nas colônias americanas.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ronaldotmartins</name></author>
	</entry>
</feed>